Harris Fishing Heritage Project 2007

 

Interview with Kenny MacKay (KMK) and his wife Jessie, Scalpay

 

(Original Transcript in Gaelic)

 

NB:

denotes pauses in speech

[] denotes text which has been edited out

 

 

JMD: Seo Jo NicDhmhnaill ann an Sgalpaigh air an t-seachdamh latha dhan Lnastal 2007 cmhla ri Seasag agus Coinneach MacAoidh. Agus tha sinn a dol a bhruidhinn mu dheidhinn an iasgaich ann an Sgalpaigh. Tha fios agaibh fhin air an t-uamhas mun iasgach co-dhi, tha fios am.

 

KMK: Uill, thid mise air ais cho fada s a tha cuimhn am co-dhi air a h-uile cil. S ann sna late forties agus fifties sin cho fad s a thid mise air ais na mo chuimhne air an iasgach.

 

JMD: Uill, tha sin a dol air ais deagh phos.

 

KMK: Agus an uair sin an t-iasgach a bha dol ann an Sgalpaigh s ann le zulas. Eathraichean fiodha agus s e driftnets a bha iad ag obair.

 

JMD: Ciamar a bha sin ag obair a-nis?

 

KMK: Ln...bha d air an cur cmhla ri chile...seachd s a h-ochd anns a h-uile fleet...agus bhiodh iad as a gheamhradh gan cur anns na lochan...timcheall nan lochan seo fhin agus sos a Ledhas agus suas a bhad sam bith...cho fada ri Barraigh uaireannan. Agus bha iad a faighinn an deagh iasgach. Agus an uair sin as t-samhradh s ann a-muigh air na bancannan a bhiodh iad ag obair. A-mach air a bhanca deas a seo...a mach s Geocrab...mu thr mle a-mach Geocrab bhiodh iad ag obair air na bancannan sin. A-mach a tuath air an t-solus a Sgalpaigh...an Fhadhail Cham an t-ainm a bh air an ite...S bhiodh iad a drifteadh an uair sin...s ann a drifteadh a bhiodh iad leis na ln...

 

JMD: An ann dreach a leigeil leotha a bhith a falbh leis an t-sruth a bha iad?

 

KMK: S ann...leis an t-sruth. Agus oidhcheannan bhiodh iad a faiginn agus oidhcheannan eile cha bhiodh...s ann as a gheamhradh a bu mhotha a bha iad a danamh a dhiasgach.

 

JMD: D bha sna bancannan?

 

KMK: Chan eil ach an grunnd a fs tana. Bhiodh iad a dol a-mach faisg air an tanalachd sin agus feumaidh a-nis gun robh an sgadan timcheall nam bancannan a bha sin. Chionn...nuair a bha iad a drifteadh bha e a dependeadh mar a bha an sruth. S bha iad ag allowaigeadh airson seo...nam biodh an sruth a dol gu tuath bha iad a cur shuas aig deas...s nam biodh an sruth a dol gu deas bhiodh iad a cur aig tuath oir chionn nan tigeadh iad tarsainn air an spot ...far an cleachdadh iad a bhith a faighinn an sgadain...

 

JMD: Am biodh an sruth ag atharrachadh gu math tric?

 

KMK: O uill, tha an sruth s ann a h-uile sia uairean a thde a th e [ag atharrachadh] ach a-muigh ann a shiud, air na bancannan tha siud tha iad a cumail a-mach gu bheil tr uairean a thde a dhifference ann ris a chladach. Tha an sruth ag atharrachadh aig a chladach tr uairean a thde nas luaithe na tha e a-muigh am meadhan a Mhinch. Nam biodh e ag atharrachadh aig a chladach aig sia uairean as t-oidhche...sin agad an reothart...muir-ln... bhiodh e naoi uaireann mus biodh an trghadh a tilleadh a-muigh. An taobh eile nam be an trigh a bhiodh ann aig uair feasgar bhiodh e ceithir uaireann mun tilleadh e a-muigh...alonadh. Bha e iongantach mar a bha e ag obair. A-nis tha iteachan tur eadar-dhealaichte ann...iteachan eile chan eil e cho fada gun tilleadh...s a tilleadh nas luaithe. Ach sin mar a bha na driftearan ag obair.

 

JMD: Agus d an ine a bhiodh ann eadar a bhith gan cur agus gan togail?

 

KMK: Nuair a bha iad gan cur anns na lochan air an oidhche bhiodh iad uaireannan gam fgail fad na h-oidhche ann...fhios agad bha d air acraichean aca...bhiodh iad a dol a-mach as a mhadainn gan tarraing. Ach a drifteadh bhiodh iad gam fgail...bhiodh e a dependadh nam biodh comharradh air...bhiodh an sgadan an-cmhnaidh a cluiche...na bhiodh iad ga chluinntinn a cluiche no bhiodh iad uaireannan ga ghlacadh le duirgh a bh aca.

 

JMD: O robh cuideachd?

 

KMK: O bha..nam faigheadh iad comharra dhan a sin s dcha nach fgadh iad cho fada iad. Sin mar a bha iad ag obair nan drifts.

 

JMD: D cho mr s a bha na h-eathraichean seo aig an m?

 

KMK: Bha d fhichead troigh annta...tha dealbhannan aig Dmhnall Eghainn dhiubh san Acarsaid a Tuath...bha iad mr...bha iad 38 agus 40 ft agus feadhainn aca nas motha. Bha eathraichean na bu lugha na sin cuideachd aca ag obair. Nuair a dhfhalbh mi fhin s an sgoil ann an 1954 tha mi smaoineachadh bha mi a-muigh ann an eathar...bha mathair innte agus chaidh mi a-mach na ite agus s e eathar beag a bh ann...S e deich troighean fichead a bhinnte agus bha sinn ag iasgach anns na lochan ann a sheo. A chiad iasgach a rinn mise s ann aig na drifts. Bha mi air an Scalpay Isle. Nuair a bha thu a dol dha na h-eathraichean an toiseach s ann a cuibhleadh a bha thu ...air a bhall...bha thu shos ann an toll a bha sgriosail...bha am ball a- tighinn a-nuas s an t-uisge s an jelly fish [...] agus...

 

JMD: D bha sa bhall a-nise?

 

KMK: Spring a bh aca air a ln...bhiodh e a tighinn a-nuas... bha a h-uile cil a bha shuas a tighinn a-nuas...O job terrible.

 

JMD: Bhiodh e fuar?

 

KMK: Bha s bha e m-chilear. Cur na mara cuideachd an uair ud cha be a bfherr! Siud ma tha a chiad obair a bhagamsa anns na h-eathraichean.

 

JMD: S an ann air a Scalpay Isle a bha sibh an toiseach?

 

KMK: Chan ann ach air t air an robh am Margot. S ann aig fear thall a seo a bha i...athair a mhatron a bha sa home...MacLennan...sin fear aig an robh i. Ach mu dheireadh s e na balaich ga. Bha mi fhin s balach le Seonaidh Iain Mhir s balach le Aonghas Iain Mhir sin agad an dithis bhrithrean agus balach le Murchadh Alasdair a bhinnte agus balach leis an fhear leis an robh i... och bha sinn a danamh an deagh iasgach an uair sin. Sin a chiad start. Bha mi an uair sin a-muigh dreiseag sa Mhaighdeann Hearach. Bliadhna.

 

JMD: C aig an robh a Mhaighdeann Hearach?

 

KMK: Aig Cunningham. Sin agad na Cunninghams aig an robh na coasters an seo. Chaidh mi an uair sin air na coastairean son dreiseag.

 

JMD: D bha sna coastairean?

 

KMK: Bhiodh iad a tarraing stuff. Cargothan guail s bhiodh iad a danamh gual nan taighean-solais is gual nan taighean-sgoile s gual nan taighean an seo bhiodh iad ga dhelivereadh.

 

JMD: Cha robh iad sin ag iasgach ann?

 

KMK: O cha robh. Bha mi dh no tr bhliadhnaichean air a sin agus dhfhalbh mi an uair sin gu muir deep sea. Ach bha nisean an iasgaich still ann. An uair sin anns na 1960s thinig a Highland Development Board timcheall agus bha iad a toirt grants seachad airson eathraichean. Bha Mosaidh [...] desperate faighinn dhachaigh chun an iasgaich agus ??...Dollan s Iain s ann ag iasgach a bha iad...bha iad sin still anns na h-eathraichean...Uill thinig mise dhachaigh ann an 1966 bhon an t-seladh agus chaidh mi a-mach ann an eathar anns a Chaol air an robh an Joanne. Bha i ag obair an seo cmhla ris an Scalpay Isle leis an ringnet agus chuir sinn a-staigh airson eathar r an uair sin ann an 1968. Ach dhfheumadh sibh falbh a dhObar Dheathain agus tiocaid a shuidhe. Chan fhaigheadh sibh air na h-eathraichean ud gun tiocaid a shuidhe... bha iad seachad air an tonnage. Bha mi fhin agus Muma, Dabhaidh, Eghainn Aonghais Iain Mhir aig an robh an Jasper...bha cignear againn a-muigh ann an Obar Dheathain cmhla a suidhe an tiocaid. S ann an 1969 a thinig an Scalpay Isle agus an Jasper agus an t-eathar aig Murchadh ann ann an 1969 a thinig i...am Britannia agus ...uill bha an Rbhinn Donn aig Iain...fhios agaibh Alasdair...Bha i sin ann rona sin...s e t bheag a bhinnte...cha robh i cho mr... agus thinig an t-eathar againne ann an October 1970. Bha mi fhin agus mo thr bhrithrean innte agus balach Ratharsair tha e psta aig t seo. Agus bha Ruairidh a bha shuas ann a sheo...uill cha robh e a bhliadhn ud innte...s ann s didh sin a chaidh Ruairidh innte. Ach s e an ringnet a bha a dol an uair sin.

 

JMD: C aig an robh a chiad ringnet ann an Sgalpaigh?

 

KMK: Bha ...tha mi smaoineachadh gur e an Try Again a dhfheuch e an toiseach gun tinig a Mhaighdeann Hearach. Saoilidh mi gur e an Try Again aig athair Muma agus saoilidh mi gur e Choice a bh air an eathar eile a bha cmhla riutha ag obair air ...ach cha robh e cho math idir...cha robh facilities gu ler annta...ach nuair a thinig a Mhaighdeann Hearach an uair sin ann an 1950...chaidh an uair sin an Try Again cmhla rithe agus fhuair iad an uair sin an Scalpay Isle.

 

JMD: Bha sibh ag rdh nach robh iad airson an ringnet an toiseach?

 

KMK: Cha robh. Bha iad na aghaidh.

 

JMD: D bh aca nan aghaidh?

 

KMK: O gun robh e dol a chur s dhan an sgadan fhios agad. Gun robh iad a glacadh cus dheth. Ach thisich iad an uair sin air. Ach s e digh math iasgach a bh anns an ringnet. O s e. S e digh math iasgach a bh ann.

 

JMD: Bha e na bfherr na n driftnet?

 

KMK: O bha, bha. Tha cuimhn agamsa anns an a1970a a bha siud bha klondykers a tighinn a-nall s na Faroes...btaichean mra fiodha s iad a tighinn a Sternabhagh s...pickled herring a bha iad a danamh air...sugar spices...o bha e morbhaileach...bha na mltean ac ann. Barailean ann an Sternabhagh....bha sin anns na seventies. Bha an t-ite thriving an uair sin. Bha d a toirt prs na bfherr air na bha iad local fhios agad.

 

[PAUSE]

 

O bha iad superstitious.

 

Nam faiceadh iad cailleachan nach robh a crdadh riutha....bha d ag innse uaireigin ann a sheo...chan eil cuimhn am an e An Golden Rule a bh ann no an e an Industry a bhann...bha an criubha a coiseachd a-staigh an rathad... thachair am boireannach a bha seo riutha agus chan eil fhios agamsa c am boireannach a bh ann no d a bha iad a faicinn cerr oirre chan eil cil a dhfhios am...ach bha iad an uair sin ann an eathraichean beaga ann a sheo agus ag iomradh a-mach chun nam btaichean mra agus nuair a thinig an criubha sin a-staigh bha criubha a bhta eile a dol sos deiseil airson falbh agus bha fear dha na balaich co-dhi.. Uill chan eil sinn a falbh a-nochd idir. Carson? Thuirt am fear eile Thachair a leithid seo a bhoireannach rinn. Rinn an d chriutha about turn agus a-mach dhachaigh.

 

JMD: S cha deach iad a-mach idir?

 

KMK: Cha deacha iad a-mach idir. Cha deach iad a-mach idir.

 

JMD: Bha d a creidsinn cho lidir siud ann.

 

KMK: Bha d a ceidsinn cho lidir siud ann. Agus nam biodh sibh a wearadh stocainnean crotail uaine ann am btannan a dol gu muir chartadh iad dhachaigh sibh. Na seann bhodaich. O cha robh iad air a shon idir ge brith d bha dol chan eil fhios am. [...]

 

JMD: An ann chionn gu robh iad air an dath leis a chrotal?

 

KMK: Feumaidh gur e...dath uaine...cha robh cil aca mu uaine..

 

JMD: Dreach uaine?

 

KMK: Uaine. Bha mise troip a tighinn a-nall agus am fear seo [...] a-nall an rathad agus cta uaine oirre agus thug e dreach how dos an duine dhuibh dhi!

 

JMK: Thill e nuair a chunnaic e mise leis a chta uaine agus rinn e about turn agus dhfhalbh e dhachaigh!

 

JMD: Chionn gun robh an t-uaine oirbh!

 

KMK: Bha trr naidheachdan a dol...Chan eil fhios am am bi cuimhn aig Dolaidh. Bidh cuimhn aige air na seann eathraichean. Aig Dolaidh am brd D.R. Morrison. Tha cuimhn aigesan air a chiradh s air na h-eathraichean sin.

 

JMD: Tha cir agam a dhol a bhruidhinn ris cuideachd.

 

KMK: O tha. Tha Dolaidh...tha cuimhne mhath aig Dolaidh.

 

JMD: Ciamar a bhiodh iad a danamh a-mach gun robh na cailleachan snraichte a bha seo gun robh droch luck annta?

 

KMK: O bha iad a faicinn rudeigin nach robh...

 

JMD: Ach cha be a h-uile cailleach idir?

 

KMK: O cha robh ann ach feadhainn.

 

JMD: An e gun robh an drna-sealladh aca no cil dhan t-sersa sin?

 

KMK: O feumaidh gur e.

 

JMK: Bha d a rdh gun robh n drna sealladh aca. Uill, bha iad a rdh gun robh ann a sheo uaireigin...nam biodh crodh aig daoine...iad a call a bhainne.

 

KMK: Bha cailleachan ann a sheo...chan eil mi dol a dhiscloseadh an ainm aca idir...O an Industry a bha seo. Bha bodach innte agus bha e uabhasach comic agus bha cailleach a-muigh ann a sheo ...agus o cha robh cil agam mu deidhinn...bha i ag obair mun a chladach ann a sheo....bha an taigh ac ann... Bha clach mhr ann agus bha iad an-cmhnaidh ga faicinn a dol timcheall air a chlach a bha seo am bun a chladaich agus sos air ais...sos is suas agus chan eil fhios am d an carry on a bh aice ach co-dhi cha robh an t-eathar a bha seo a faighinn cil. Bha na h-eathraichean eile a faighinn sgadan agus o bha iad fed up. Am bodach a bha seo co-dhi bha e san toll an oidhche a bha seo agus s ann a dhirich rn mr an taobh thall agus thuirt e O siud agad i! Tha i muigh a siud!

 

JMD: Ha ha! Bha dil aca gur e a chailleach a bhann!

 

JMK: O bha. Bha trr an uair sin.

 

KMK: Chan eil iad a creidsinn ann an cil dhan a sin an-diugh.

 

JMD: Chan eil. Cuiridh iad orra dath sam bith?

 

KMK: O cuiridh.

 

JMD: Cuin a dhatharraich sin matha?

 

KMK: Uill nuair a thinig na h-eathraichean mra a bha siud mu dheireadh cha robh guh air cil dhan a sin an uair ud.

 

JMK: Rud eile cuideachd...they didnt believe in it...Swan matches.

 

KMK: Cha robh!

 

JMK: Swan matches.

 

KMK: O cha robh iad airson na Swan matches idir. Fhios agad na bogsaichean mra. Cha robh, cha robh.

 

JMK: Bha dealbh swan air an taobh muigh aca.

 

JMD: S bha iad a smaoineachadh gur e droch luck a bha sin?

 

KMK: O bha. Chan eil fhios am an ann car an eala a bhith air no d bhann. Bha cailleach eile ann a sheo, Mr Choinnich an t-ainm a bhoirre...tha mi creidsinn gum bi fios aig dathair air an ainm agus o bha i uabhasach lucky nam biodh i a coinneachadh ri iasgairean a dol gu muir.

 

JMK: Boireannach math a bhinnte.

 

KMK: Bha fear a bha seo co-dhi bha e thall sa bhth...thall an seo s ann aig Dmhnall Bidsear a bha i an uair ud...bth bheag a bhinnte. Bha i innte. Dhfhoighnich e dhith Saoil a bheil sinn a dol a dhfhaighinn cil a-nochd a Mhr? Bidh sibh ln gu na hatchaichean, thuirt i. Cha tuirt i an crr. Dhfhalbh iad...o mar a thuirt bithear: bha iad full up. Ach co-dhi dreis mhr as didh sin bha Fionnlagh Mr...s e Fionnlagh Mr an t-ainm a bh air... bha e a fuireach shuas an Catha ann a sheo...gun robh e air a dhiochuimhneachadh...s ann a bha i thall sa bhth agus thinig e Bheil sinn dol a dhfhaighinn cil a-nochd a Mhr? Gheall e dhith gun toireadh e dhith paidhir tights nam faigheadh iad sheot...fhios agad nan lonadh iad i... Bu shona dhan gealladh tu m bs thuirt e rithe. Cha tug e dhi na tights riamh. Seall cho smart s a bha i!

 

O bha s ministear. [...] Cha robh iad airson gun tigeadh ministear air brd idir. O no.

 

JMD: S ann a chanadh tu gum biodh iad airson sin.

 

JMK: Bha Seumas Beag, brthair Ciorstag Iain Bhig...tha cuimhn agamsa oidhche s e staigh againn bha na h-eathraichean a falbh gu muir suas between 5 and 6. Thuirt e Tha mi nise a fabh dhan a Chnoc Riabhach. Bha sin ..far a bheil Margaret s Kenny a fuireach shuas dhan a chnoc s e dol a dhrnaigh air a son...airson nan eathraichean.

 

KMK: S e bha sin ach na h-Amhaich fhios agad...cha robh e cho dona an seo an car siud. Ach bha sinne ann an ige agus bha Tormod brthair Sheumais air tighinn dhachaigh. Bha Rosehall sin an t-ainm a bh air an eathar s Amhoch ri taobh a chidhe agus chunnaic iad a tighinn e...shioft iad a-mach an t-eathar agus leig iad an Scalpay Isle alongside ach am faigheadh e innte. Cha leigeadh iad tron eathar idir e. Cha leigeadh iad tron eathar idir e...shioft iad a-mach.

 

JMD: Dreach ministearan?

 

KMK: Aidh, ministearan.

 

JMK: Chanadh tu gur e ministearan na first ones.

 

JMD: Ach miseanaraidhean no ..bha sin alright?

 

KMK: O fhads nach robh an colair orra fhios agad.

 

JMK: Chan eil fhios am am faigheadh iad innte nan toireadh iad dhiubh an colair?

 

KMK: O Thia, cha bhiodh fios aca gur iad a bh ann. O shioft iad a-mach i!

 

JMD: Saoil d dhadhbhraich sin? An do thachair rudeigin uaireigin le ministear?

 

KMK: Chan eil fhios am a-nis. Cha chuala mi. Chan innseadh iad cil. Dhigh an sgiobair aice Is he coming aboard? S thuirt e...s e athair Muma a bhann no Muma fhin Yes. O not til we move out.

 

JMD: Ach cha robh iad mar sin an Sgalpaigh idir?

 

KMK: O cha robh. An ige an Eilean Sgtheanaich. Ach dhanadh iad an aon rud a Ach dhanadh iad an aon rud an seo ged a bhiodh iad ann. Cha robh iad airson gun tigeadh iad air brd idir. Ach s e criubhachan Amhach a bha siud s an Eilean Dubh fhios agad. S e iasgairean a bhannta. Bha iad mun a seo an-cmhnaidh ag obair.

 

JMD: Ach cha robh na h-iasgairean Sgalpach a creidsinn ann a shin ann?

 

KMK: O cha robh. Ach tha different...creideamh aig daoine fa leth. S e balaich uabhasach snog a bha sna h-Amhaich a bha siud. Siud mar a bha na cailleachan co-dhi. An fheadhainn a bha lucky bha iad a gabhail riutha agus an fheadhainn nach robh cha robh cil aca mun deidhinn!

 

JMD: Agus cha robh iad airson uaine a bhith ort idir sna h-eathraichean?

 

KMK: Cha robh.

 

JMD: An robh dathan sam bith eile ann?

 

KMK: S e an t-uaine...an t-uaine. Frocaichean uaine...an crotal a bha siud bha d...

 

JMD: Chionn gu bheil e a tilleadh chun nan creagan an e sin a bh ann?

 

KMK: Chan eil fhios am d bu choireach ach bha iad dead na aghaidh. Cha robh iad airson coinneachan ri duine le uaine idir. Bha boireannaich ann a sheo cuideachd...mthairean nan sgiobairean...bha d dead against rud dhan t-sersa sin.

 

JMD: Rud uaine a bhith ort idir?

 

KMK: Aidh!

 

JMK: Dthag fear a bh ann a sheo ann an Sgalpaigh...cha robh cil aige mu dheidhinn uaine...

 

JMD: Fis ann an taighean no am bad sam bith?

 

KMK: Gu h-raid a dol gu muir.

 

JMK: Cha robh cil aige mu dheidhinn uaine co-dhi.

 

KMK: Sin rud eile a bha iad a danamh uaireigin ann a sheo. Uill, tha mi creidsinn gur e rud math a bha sin gun teagamh. Bha iad ag obair air a ghiomach...na bodaich...o bha sin romhainne. Bhiodh iad a fosgladh nan clibh a h-uile weekend s a toirt a bhiadhadh asta. Airson nach biodh na clibh ag iasgach.

 

JMD: Air an t-Sbainn?

 

KMK: Sheadh. Air a weekend. Bha iad gam fosgladh Disathairne...bha iad gam fgail fosgailte s ged a dheidheadh giomach annta bha iad a falbh sta. Sguir sin. [...] Nise nuair a thinig na h-eathraichean ra ann a sheo s ann air a ringnet a bha iad fhin...ach tha cuimhn am aon latha a dhol gu taobh Siar an Tairbeart agus bha sinn air tiseachdainn air a mhidwater an uair sin.

 

JMD: D bha sin a-nis?

 

KMK: Trawl. D eathar a tbhadh an trawl. Bha iad a startadh air a sin a seo an uair sin. Sin agaibh bha e an aird air a ringnet agus gheibheadh sibh obrachadh a-muigh air na bunan far nach faigheadh sibh obrachadh leis an ringnet agus bhiodh an sgadan domhain. Chan fhaigheadh an ringnet an sgadan mura biodh e nas irde na deich aitheamh. Dhfheumadh an sgadan a bhith na birde na deich aitheamh mus faigheadh an ringnet e. Nise muigh air na srinean suas...Rubha Chliuthair s Geocrab s na h-iteachan sin bhiodh e a-muigh uaireannan air na bunan agus e shos aig ceithir aitheamh dheug is cig aitheamh dheug..thisich iad an uair sin ag usaigeadh a mhidwater.

 

JMD: An e inneal eile a tha seo?

 

KMK: S e trawl a bha seo. Mid-water trawl a chanadh iad ris. Bha d eathar ga obrachadh...ga thbhadh cmhla...

 

JMD: An e lon a bh ann?

 

KMK: S e, lon.

 

JMD: S bh e a dol na bu doimhne na an fheadhainn eile?

 

KMK: Bha. S bha spread mhr eadar an d eathar. Bha an lon fosgailte.

 

JMD: D an t-astar a bhiodh eadar na h-eathraichean?

 

KMK: O bhiodh faisg cairteal a mhle tha mi creidsinn.

 

JMD: Ma tha bha na ln sin mr, mr?

 

KMK: Bha feadhainn dhiubh siud uidhir ri Hampden Park. Na feadhainn mu dheireadh a bha iad a obair an seo. O bha. Ach tha mise a smaoineachadh air mo shon fhin nach bfheirrde an sgadan an seo riamh e.

 

JMD: Ma tha bha iad ceart nuair a bha iad rudeigin na aghaidh an toiseach?

 

KMK: Bha. Chionn thisich iad an toiseach le ln bheaga agus cha robh sin cho dona. Ach thisich iad an uair sin a danamh mr na ln agus a cur power nan eathraichean an ird....a-nise nuair a thachair sin cha robh na h-eathraichean againne a glacadh an sgadain ann chionn cha robh power gu ler aca...bha an sgadan a fs cho cleachdte ris a phower. Bha e a teiche agus cha robh na h-eathraichean powerful gu ler airson breith air.

 

Ach s ann a bha mi dol a dhinnse bha sinn air an Taobh Siar agus bha ringnet aig an Scalpay Isle air brd s bha am midwater againne agus saoilidh mi gur e midwater a bh aig an Jasper cuideachd. Agus chaidh sinn a-staigh chun an taobh Siar air a latha. O bha sgadan...dreach an loch ln leis. Chuir an Scalpay Isle an ringnet s cha dfhuair e cil. Bha e very unusual. Ach co-dhi thuirt mise ris Feuchaidh sinn am midwater.

Och cha leig sibh leas am Midwater fheuchainn air an latha thuirt iad. Uill, feuchaidh sinn co-dhi e...faic sinn d thachras chionn chan eil thu dol a chall cil air. Tha cuimhn am fhathast air. Chuir sin far a bheil taigh an Dotair Wood...far a bheil Rosgo a fuireach an-diugh...chuir sinn a-staigh halfway chun a chidhe. Dhirich e an ird bhrr na mara an lon...thug an sgadan a bhrr na mara e s e ln. Full up. Aig d uair feasgar; sin rud eile a bha unusual. Ach lon sinn sinn fhin agus an Scalpay Isle. Cha do lon sinn an Jasper idir ach . Dhfhalbh sinn an uair sin nuair a bha sinn a danamh ullamh an lon...chaidh a Scalpay Isle s an Jasper a-mach agus chuir iad sin am midwater. Air an drna taobh dhan a Scalpay Isle bfheudar dhaibh t dha na gallows a thoirt dhi oir s e rolair a bh agaibh airson an ringnet agus chan fhaigheadh sibh an lon a chur leis a ghallow. Agus bha gallow air an drna taobh agus bha cig troighean a dhirde innte agus bha rolair air an taobh eile s bha i seal agus feumaidh gun robh sin a cur an lon a-mach...cha dfhuair iad cil. Feumaidh gun robh an lon a falbh air angle. Nuair a chaidh sinne mach air ais chuir an Jasper agus bha na gallows sna dh againne s chuir sinn s bha e againn air ais. Bha sinn a-staigh aig a chidhe ann a sheo aig seachd uaireann as t-oidhche ag iarraidh siogarets agus crr is seachd ceud crann againn. Seven hundred crans. O bha e pailt an uair sin.

 

Ach tha cuimhn am sna 1960s ann a sheo ...am meadhan na 60s tha mi creidsinn cha robh sgath sgadain ri fhaighnn mun a seo...cha robh air an taobhsa a-bhos...

 

JMD: D bu choireach saoil?

 

KMK: Feumaidh gun robh cycle nach robh e ann...Dhfhalbh sinn a-null s chaidh sinn a dhobair tuath air an Str [...] s na h-iteachan sin s thug e an uair sin mu dh bhliadhna thall a sin...sin far an robh iad ag obair shuas sna Summer Isles mar a tha sibh a dol a-staigh a dhUlapul. Loch Bhraoin s na h-iteachan sin. Sin far an robh e sna bliadhnaichean sin.

S ann anns na 70s a thinig e air ais a seo. Ach an rud a bha cir aig na balaich seo a dhanamh agus fhuair iad an teansa cuideachd nuair a thinig am purse a dhobair dha na h-iteachan seo...bha an Highland Development Board ag offereadh dha na balaich d chriubha agus eathar a dhol dhan an aon phurser agus pursers fhaighinn.

 

JMD: D bha sin a-nis?

 

KMK: Fhios agad ringnet mr. Na btaichean mra ud. Cha robh aca an uair ud ag obair ach 80 footers, 90 footers ag obair...bha d ga chur mar ringnet s ga shlaodadh a-staigh...bha d a tarraing d load san latha a-staigh...bhiodh sin timcheall air d cheud tunna no mar sin tha mi creidsinn...bhiodh no barrachd nach mi tha grach...bhiodh tr no ceithir cheud tunna a h-uile lot. Cha deach duine aca.

 

JMD: Cha do rinn iad sin ann?

 

KMK: Fhuair iad teansa math cuideachd. Ach thisich e a dol sos ann a sheo anns na late seventies an sgadan.

 

JMD: Ach chaidh quota a chur air cuideachd nach deacha?

 

KMK: Chaidh, agus thinig a phrs aige a-nuas cuideachd.

 

JMD: Cuin a thachair sin?

 

KMK: O saoilidh mi gur ann sna very late seventies. Bhad an uair sin ga chur air tr airson fishmeal. An rionnach sin iasg eile a bha a dol an-seo. Bha d ag obair air an rionnach leis a mhidwater a bha siud. Bha iasgach math math a dol air an rionnach mun aon m dhan a bhliadhna.

 

JMD: S an robh an quota a ciallachadh nach fhaodadh sibh a ghlacadh ach so much?

 

KMK: Cha bfhiach e bhith ris leis a phrs. Bha a phrs air tighinn a-nuas cho fada s cha bfhiach e bhith ris. [...] O sguir iad dheth...cha burrainn dhaibh a bhith...

 

Ach thisich an uair sin na creachain. Bha iasgach mr a dol ann a sheo dhan a chreachan. S ann air a creachan in fact a bha sinne nuair a fhuair sinn an t-eathar an toiseach...a chiad phulag...s e dredgichean mra...s e solid dredges air an robh iad ag obair...o bha iad trom, trom, trom...agus bha sinn ag obair air a sin airson bliadhna s...

 

JMD: S ann air grunnd na mara a tha na creachain an ann?

 

KMK: O s ann, s ann. O bha iad pailt, pailt mun a seo. Bha iad a-mach gu na Shiants suas a-mach gu na h-Eileanan s Bhatarnais...an t-Eilean Sgitheanach..bha iad ann dreach solid...Nise thisich iad an uair sin air spring-loaded dredges...bha iad sin ag obair air a chruadhas...nise bha an t-eathar againne...bha sinne air an t-eathar a reic mun do thisich iad air na spring-loaded dredges. Ach saoilidh mise nam biodh na balaich a bha seo...bha duine no dithis aca ann a fhuair spring-loaded dredges...rinn iad math dha-rreabh...nam biodh na doine a fhuair na spring-loaded dredges air an cumail bha d air a bhith ann fhathast tha mi creidsinn. Bha. Ach bha an creachan air fs gann an uair ud far a bbhaist dhaibh a bhith ag obair air a ghrunnd ghlan...s ann air a ghrunnd...cha robh iad airson an teansa a ghabhail fhios agaibh...ach an fheadhainn o thisich air rinn iad ionganatas.

 

JMD: Cuin a bha iasgach aig irde ann an Sgalpaigh saoil? Cuin a bfherr a bha an t-iasgach?

 

KMK: O uill, s ann ann an October 1970 a thinig an t-eathar againne dhachaigh agus saoilidh mi as didh sin gun robh e math... bha na sixties math cuideachd ach cha robh na h-eathraichean cho mr agaibh fhios agad. Cha robh na h-eathraichean a toirt leotha uidhir a sgadan. Ach bha na seventies math cuideachd.

 

JMK: Fifties, sixties, seventies bha an t-ite dreach...

 

JMD: Ach thisich e a dol air ais as didh sin?

 

KMK: Thisich e dol air ais sna late seventies, eighties. Thisich iad an uair sin air na prawns. Bha na prawns bha iad ann.

 

JMK: Bha d a danamh math air na prawns cuideachd.

 

KMK: O bha. An t-seachdainn a bfherr a bh againne air na prawns chuir sinn bobain orra sin agaibh lon a bha a ruith air a ghrunnd chruaidh s bha sinn fhin s Murchadh shuas a seo anns an aon ite ag aobair agus bha 399 stones againn...bha sin tails...feadhainn a bha sibh a taileadh. S nam biodh e aig na h-eathraichean a thann an-diugh...tha d a cumail fourteen hundred stones...tha d gan cumail live fhios agad s ...tha d gan cur air falbh live...bha fada a bharrachd obair ann na bh aca an-diugh...bha d gan cumail ann am basgaidean live s gan cur ann an rud. Chan eil iad a faighinn faisg dhan a sin an-diugh. Ma gheibh iad even siud an-diugh ...tr cheud de lives san t-seachdain s e iasgach mr a th ann. Nise bhiodh 1500 ann a shin nam biodh tails agaibh. Thinig sin air adhart. Bha a phrs a danamh odds uabhasach.

 

Ach bha na Faroese a bha siud bha d a danamh airgead math air an sgadan.

 

JMD: Fhathast?

 

KMK: O chan eil iad ga dhanamh an-diugh idir. Nuair a bha d a tighinn a Sternabhagh. Seann eathraichean fiodh bha d...

 

JMD: Cuin a bha sin ann?

 

KMK: 70s a bha siud. Bhad an-cmhnaidh a tighinn a Sternabhagh a h-uile bliadhna. O bhiodh agus na klondykers. Bhiodh na klondykers an Ulapul s an ige an Eilein Sgitheanaich thall. Bha an uair sin fear Kenny Stewart s ann aige a bha an restaurant ud air a chidhe ann an ige an uair ud...an taigh mr a bha thall s ann leis a bha e...thisich e a ceannach ann an ige. Bha e math cuideachd an uair sin ige...bha na h-eathraichean a dol a-null a sin gu klondykers...

 

JMD: D bha sna klondykers?

 

KMK: Bha btaichean steel a bha a tighinn a-nall s na Faroes agus na h-iteachan sin a ceannach. Iceland s bhiodh iad ga cheannach s ga chur sos dhan toll s a freeseadh an sgadain...bha d sin a falbh leis. Bha Crohan [??]...feadhainn s Obar-dheathain air an robh Crohan [??] a ceannach agus bha companaidh no dh eile ann an Ulapul a bha a ceannach ach s e...mu dheireadh ann a shiud s e na klondykers a bu mhotha a bha a falbh leis an sgadan. Bha d a toirt air falbh trr dheth.

 

Bha sianar a chriubha anns a h-uile eathar an uair sin. Aig a ringnet math s aig na h-obraichean eile s bha dh-dheug...bha dh-dheug an uair sin ann a sheo dha na h-eathraichean mra a bha sin. Tha sin faisg air 70 ag obair aig an sgadan alone.

 

Thinig mo bhrthair dhachaigh ann a sheo agus thinig brthair Alasdair dhachaigh Eghainn thinig grunnan dhachaigh an uair sin chun an iasgaich ach saoilidh mise...chan eil fhios agamsa...faodaidh duine an rud a thogras e a rdh ach saoilidh mise nach ann over-fished a tha an t-iasgach idir. s dcha gu bheil to a certain extent. Na clibh a tha siud gun teagamh agus na prawns...ach saoilidh mi gur e sea temperature as coireach ris mar a tha an t-iasgach an seo an-diugh...gu h-raid an giomach...

 

JMD: A bheil e a fs nas blithe?

 

KMK: O fada nas blithe. Bha mise ag obair ann am bta Norwegian a tarraing salmon a-staigh dha na factories...a chiad bhliadhna a thinig iad a-nall ann a sheo anns a gheamhradh bha e 2 agus 3 anns a gheamhradh, an t-uisge...chan eil e a-nise a dol fo 6 is 7. Tha sin a dhifference ann ann an cig bliadhna anns a sea temperature. Agus nuair a bha sinn thall ag obair ann a shiud ann an ceann a tuath Norway th e an-cmhnaidh anns a gheamhradh minus...tha e a dol seal, seal...s tha an trosg ann cho pailt s a bha i riamh s an t-iasgach sin. Nis ann an ceann a deas Norway far a bheil an temperature nas irde chan eil an t-iasgach idir ann. Saoilidh mise gu bheil trr aig a siud ri dhanamh ris...aig a sea temperature. [...]

 

Am bliadhna tha d a call an t-uamhas salmon. All over. Bha d ga chall an Norway cuideachd agus tha d a cumail a-mach gur e sea temperature a th ann. Ach tha mi ln cinnteach gu bheil e ag affecteadh a ghiomaich.

 

JMD: S toil leis ite fuar?

 

KMK: S toil, s toil. Nise, gun teagamh tha e a tighinn air adhart ann an ceann an iar Uibhist am-bliadhna ann a shin shuas. Tha agus an Gulf Stream tha siud a shifteadh.

 

JMD: Tha a h-uile cil a th ann. Dhfhaodadh buaidh a bhith aig na rudan sin.

 

KMK: Dhfhaodadh cycles a bhith ann fhios agad.

 

JMD: Nuair a thisich sibhse an toiseach an ann air an sgadan a bha sibh ag obair?

 

KMK: Nuair a thinig sinne dhachaigh an toiseach cha robh partner idir againn leis an eathar. Bha am Britannia s a Vigilant ag obair cmhla ri chile.

 

JMD: Dhfheumadh sibh d eathar airson an ringnet?

 

KMK: O dhfheumadh. S bha am Majestic agus an Rbhinn Donn. Bha feadhainn eile ann air chl sin ach siud agad na h-eathraichean mra. S bha an Scalpay Isle agus an Jasper ag obair cmhla ri chile. Nuair a thinig sinne dhachaigh cha robh mise cinnteach d ghabhadh ite. Bha sinn a meanagal a dhol chun a chreachain. Chaidh sinn thuige cuideachd chun a chreachain a bha sin... bha sinn a-staigh an oidhche a bha seo agus thinig sgiobair an Scalpay Isle a-nall. Cha robh mise a-staigh...s e m athair a bha staigh agus thuirt e an deidheamaid a-mach cmhla riutha. Uill, thuirt mise ris Chan eil mise airson a dhol a-staigh far a bheil eathraichean cmhla mar-th idir. Thig sinn a-staigh air aon chondition nach bi duine a complaineadh gu bheil sinn a dol cmhla ri chile. Chaidh sinn an uair sin a-mach cmhla ris a Scalpay Isle agus an Jasper; bha sinn threesome fad an t-siubhal. Bha gun do sguir an ringnet. Bha na tr sin ag obair cuideachd.

 

JMD: An e an-cmhnaidh sgadan a bha sa ringnet?

 

KMK: S e. Gheibheadh sibh rionnach ann cuideachd ach s e am midwater a bha iad ag usaigeadh bu trice airson an rionnaich.

 

JMD: A bheil an rionnach a dol sos nas doimhne?

 

KMK: Chan eil, ach tha e nas luaithe. Tha e nas duilghe a ghlacadh na an sgadan. Chan eil an sgadan ach a falbh na chnapan. Nise a chiad bhliadhna a thisich an sgadan an seo an didh a bhith gann ann thisich e shuas ann an Loch a Chrnain an Uibhist...s dcha gun robh e deas air a sin cuideachd ach siud far an do thisich sinne. Dhobraich e a-nuas a h-uile loch. Loch nam Madadh, Bgh a Chise, Rghadal s na Bigh...all the way...s thinig e ann a sheo a-staigh deas air Sgalpaigh...Loch Sophort agus stad e ann an Loch Eireasort a-mach Sternabhagh. Bha iasgach mr, mr a dol. Ach s e bliadhnaichean sona a bh ann an uair sin. Bha an t-ite bright.

 

JMD: Bha, tha mi creidsinn.

 

KMK: Tha cuimhn am a dhol a Mhalaig agus s ann anns an Joanne a bha sinn an uair sin agus bha na bodaich a bha seo a-muigh anns an Scalpay Isle a releiveadh nam balaich ga...dithis aca...agus o fhuair sinn droch oidhche a dol tarsainn ann...dreach gile. Bha na h-eathraichean beaga ud. Bha an sgadan a gluasad annta...bha e washed. Bha e dubh fhios agad. Cha robh lannan no cil air. Chaidh sinn a-staigh a Mhalaig co-dhi s bha d a cruinneachadh na sampalls an-cmhnaidh. Sin an rud a bha sinn a cur chun a mhargaid airson a reic. O bha d an-cmhnaidh a pickeadh rud math airson seo.

 

[...] Thuirt fear dha na balaich ris gun do bhsaich fear dha na buyers ann am Malaig agus gun robh an tiodhlagadh aige ann ach gum faodamaid tiseachadh a dischargeadh an sgadain...o uill...Bha an sgadan dubh a dol air tr anns na basgaidean! Thigeadh e a-nall os cionn a bhta s e ag rdh Greasaibh oirbh! Ach am faigh sibh air tr e mus tig iad air ais! S e castadh a bh aca an uair ud...nuair a bha iad a diltadh...nuair a bha iad a danamh a-mach nach robh an sgadan cho math s a bha an sampall aige. Bha d ga chastadh...a leagail na prse. Bha eagal air mo mhate gun toireadh iad sos a phrs. Cuiribh air tr cho luath s is urrainn dhuibh mus tig iad air ais!

 

JMD: Ha ha! S tha an sgadan a dol dubh?

 

KMK: O tha. Ma tha e ag obrachadh idir anns an eathar. Seall an-drsta an sgadan a gheibh sibh an-diugh aig [...] ann an Sternabhagh. Chan faigh sibh sgath lann air. Tha d ga chumail 24 hours ri taobh a bhta a snamh timcheall ach am falbh an seed air fad s..gun glan e e fhin a-mach. Sin as coireach nach eil lann air an sgadan a gheibh sibh an-diugh. Nise bha na h-eathraichean. Ma bha iad a faighinn obrachadh idir bha e a fs dubh.

 

JMD: Cha robh iad airson sin?

 

KMK: O bha iad dead an aghaidh sin. Air tr e!

 

JMD: Matha s e an sgadan a bu mhotha a bha d ag iasgach ann a sheo?

 

KMK: Uill, s e. S e as a gheamhradh co-dhi. Ach bha d air na prawns as t-samhradh gun teagamh. Cha robh samhradh math airson an sgadain idir. S e an geamhradh an-cmhnaidh airson an sgadain. Bhiodh iad aig na prawns no aig na creachain.

 

JMD: Agus na giomaich?

 

KMK: Bha sinne aon bhliadhna aig na giomaich leis an eathar mhr. Sinn fhin agus an Scalpay Isle. Bha aona bhliadhna fhuair sinn tr cheud cliabh a-nall irinn. Agus chaidh sinn a-mach. Clibh chruinn air an danamh le wire-netting. O Thighearna nuair a thinig iad bha d ag rdh Cha dan seo iasgach giomach gu sorraidh. Chuir sinn a-mach iad co-dhi. Bha an Scalpay Isle ag obair aig na h-Eileanan s bha sinne ag obair Ledhas a-nuas. O bha iad pailt. Bha iad pailt, pailt. Bha pond co-dhi aig an Scalpay Isle thall ann a sheo [...] Fhuair sinne pond bho MacSween a bha a ruith a ferry. Bha pond aca air an eathar a-muigh ann a shin ann an Rathaileam. Chuir sinn air digh i agus thisich sinn a cur ann. Agus bha tr cheud gu leth dusan againn innte aig Christmas aig m a reic. S e iasgach mr mr ghiomach a bha sin. A-nise an Scalpay Isle bha sin co-dhi aice mura robh beagan a bharrachd aige. Ach s e aon bhliadhna a bha sinn aige agus thisich sinn air a phrawn. Ach bha iad cunnartach aig a chladach na ln mhra. Bha d cho domhain fhios agad. Bha iad duilich an obrachadh aig a chladach fhios agad. Nise reic Muma an t-eathar agus fhuair e t bheag. 32 footer. Ach bha iasgach mr, mr a dol air a ghiomach air a bhliadhn ud.

 

JMD: Cuin a bha sin ann?

 

KMK: Saoilidh mi gur e 74 no 75. [...] 75. Nise bha iasgach mr a dol air a ghiomach a-sin cuideachd. Am fear ud aig an robh an Scalpay Isle, Fionnlagh [...] bha esan aig a ghiomach bliadhnaichean an didh sin.

 

JMD: Agus bha sibh a bruidhinn air na deiseagan.

 

KMK: Bha. A-nise seo rud eile. Nuair a dhfhalbh an t-eathar againne chaidh mise a-mach as an Agate..an t-eathar a bh aig Dmhnall shos ann an Rubh nan Cudaigean ann a sheo agus bha mi innte nuair a bha a phiuthar bochd thall a seo...chaidh mi mach leatha...agus bhsaich a phiuthar agus bha e dreiseag a-staigh. Agus s ann air a chreachan a bha sinn an uair ud... bha iasgach mr mr a dol air a sin a-nise [...] ceithir bliadhna no cig bliadhna. Bha sinn air an taobh sear d shisean ag obair a-mach Wick s Thurso s Scrabster. Bha iasgach math a dol a sin cuideachd. Nuair a thinig mise dhachaigh an uair sin chaidh an Agate a reic. Thinig mise dhachaigh an uair sin agus chaidh mi a-mach cmhla ri balaich Dhmhnaill Bhig anns a Watchful. Bha sinn chun nam prawns...ag obair le clibh...A bhliadhna a chaidh mise a-mach innte s e 500 cliabh prawns a bha sinn ag obair. S bha sinn ag obair shuas aig Rghadal s bha sinn a faighinn 40 is 50 tubes a day. Sin na plastic tubes a th aca an-diugh Bha a deich gu deugnachadh dhiubh sin large, bhiodh mu 20 medium agus an crr smalls. Tha iad ag obair an-diugh...thisich iad a cur an ird nan clibh an uair sin. Cha robh sibh a buannachd cil air. Bha sibh a faighinn pailt cho math ach bha sibh ag obair a dha uidhir a chlibh. Bha sibh ag obair a dh uidhir a chlibh. [...] Tha a-nis 3000 cliabh aca. Chan eil iad a faighinn aon bhogsa large san latha. Chan eil iad a faighinn de mhediums...smalls a chuid as motha a tha iad a faighinn. Tha sin ag innse mar a tha iad a spiolladh a ghrunnd. Sin aon rud a tha overfished definitely an seo...na prawns. Nam biodh iad air na clibh fhgail aig 500 an t-eathar bha d air a bhith pailt cho math dheth saoilidh mise. [...]

 

Nise tha na deiseagan an aon rud. Bha na balaich a bha anna sheo ag obair an deiseagan an toiseach...cha robh aca ach ceud cliabh. Sia fichead feadhainn aca. Tha eathar no dh ann an-diugh s tha dh s a tr cheudan clibh aca airson nan deiseagan. Tachraidh an aon rud dha na deiseagan s a thachair dha na prawns. S e an t-iasgair fhin - greed. Sin dreach a th ann.

 

JMD: Ag iarraidh cus.

 

KMK: Ag iarraidh cus. Bhiodh iad fada na bfherr an rud a riteach a-mach so much clibh an t-eathar a bhith aca agus obrachadh mar sin. Mura dan iad sin bidh an deiseag mar a tha an crr tha mi creidsinn.

 

JMD: Cuin a thisich iad air na deiseagan?

 

KMK: O tha dreis o thisich na deiseagan. Nuair a reic sinne an t-eathar ann an 19... Aona bliadhn deug air ais. Cheannaich mo bhrthair an uair sin eathar beag airson deiseagan agus thisich iad an uair sin orra. Bha nise feadhainn ag obair orra rona sin ach siud nuair a thisich iad in earnest orra.

 

JMD: Ach rona sin bha d gan cath a-mach?

 

KMK: O bha. Na seann daoine a bhiodh aig na giomaich...o bha d gan cath a-mach air a mhuir. [...]

 

Bha na bodaich uaireigin ann a sheo bha an grunnd aca air a roinn. Bha an grunnd air a roinn. Bha ite fhin aig a h-uile h-eathar. Tha mi smaoineachadh gun robh tr eathraichean a dol a-mach dha na h-eileanan..chan eil mi cinnteach an robh ceithir ann...bha mo sheanair a dol ann agus bha a dh eile dol ann.

 

JMD: D na h-eileanan tha seo?

 

KMK: Na Shiants. Na h-Eileanan Mra. Bha a ghrunnd fhin aig a h-uile h-eathar ag obair.

 

JMD: S bha agaibh ri cumail ris na h-iteachan sin?

 

KMK: O Thia nan steapadh sibh a-mach...o bha iad siud a cumail ris...A-nis bha bodaich ann a sheo agus s ann an Ledhas shuas a bha iad ag obair. [...] Bha d an uair sin a watcheadh gnothaich. Ach cha robh cir aca riamh leigeil leis na h-outsiders a tha siud a bhith a cur an ird ireamh nan clibh. Bha cir aca a bhith dreach air stad a chur orra...ach bha Western Isles Fishermans Association a bha siud, cha robh iad a danamh cil mu dheidhinn.

 

JMD: S bha feadhainn a tighinn a-steach s iteachan eile?

 

KMK: O bha. Tha d ann a shin ag obair a-muigh an iar Hiort ann a shin a tighinn a-nuas Guernsey s d mhle cliabh aca ag obair ann all the time. Sos chun a Bhutt. S tha eathar Orkney ag obair ann fad na bliadhna. Bidh iad a marbhadh an rud as fherr a-muigh. Chan eil e a faighinn teansa tighinn chun a chladaich ann.

 

Bha sinne ag obair aig Rghadal shuas agus fhuair iad cow-hide. S e sgadan saillte a bha sinn ag usaigeadh all the time airson am biadhadh. Chunnaic iad seo advertised anns a fishing news agus fhuair iad e airson na prawns. Craiceann mairt agus bh e air a rudanachadh...chan eil fhios am d bha air a chur air...dhfheuch sinne aig Rghadal shuas e...gu sealladh orm...Nam faigheadh sibh d thube no tr tubes leis an sgadan gheibheadh sibh a sia leis a chow-hide.

 

JMD: Bha d miannach air!

 

KMK: Agus rud eile dheth bha e a mairsinn sia seachdainnean anns na clibh. Cha robh sibh ga shifteadh ach a h-uile cig seachdainnean neo sia seachdainnean. Nise bha sibh a biadhadh an sgadain gach drna latha...Bha d ga ithe ach bha e daor. Bha e daor, daor a cheannach. Ach bha e math, math air iasgach.

 

JMD: An robh an t-iasgach anns an teaghlach agaibh fhin a dol air ais ginealaichean?

 

KMK: Uill, bha mathair dreiseag aig an iasgach aig na driofts alright. Ach a-nise, bha rona sin...An t-eathar a bhagainne a Village Maid s ann aig brthair mo sheanmhair a bha i. Sin an t-ainm a bhoirresa. Fhios agad s ann aig Dmhnall Fionnlaigh a bh i. [...] A-nis bha d eathar eile taobh mo sheanar....bha am White Heather aige agus bha an Daffodil aige...bha na dh sin aige agus bha eathraichean beaga aca air chl sin. O bha an t-iasgach anns na teaghlaichean a-nuas... bha.

 

JMD: Bha sibh ag ionnsachadh o bha sibh beag bodach?

 

KMK: O bha daoine anns na h-eathraichean ann a sheo o bha d. [...]

 

Agus sin rud eile. A bhliadhna as didh dhuinne an t-eathar fhaighinn...rona sin cuideachd...bha na h-eathraichean beaga a-mach far a bheil a ferry s am factaoraidh ann a shin...suas all the way gu Sgeotasaidh...bha n adag ann thick and heavy. Cho tiugh ri tiugh, Bhiodh iad ga faighinn le duirgh, bhiodh iad a dol a-mach leis na ln bheaga...s ..truisg...codlings bheaga s a h-uile sersa. Sin an t-iasgach a bha seo an uair sin. [...]

 

Chaidh sinne chun an Tairbeart an oidhche bha seo s bha sinn dol a chur shuas aig a chidheAch chuir sinn co-dhi...bha sinn a towadh an lon airson fichead mionaid sos gu Sgeotasaigh, thats all. Bha 20 boxes de dover sole s lemon sole innte, bha fichead bogsa adag innte s bha fifteen stone de phrawns innte. Ann an Loch an Tairbeart. Bha sin ann an 1973 no 74. Ach dhfhalbh sin...dhfhalbh sin. Dhfhalbh e. [...]

 

Aig Rghadal bha sinn ag obair aig Rghadal leis an trawl. Bha sinn a faighinn ceud bogsa is sia fichead bogsa trosg as t-earrach... March, April. S cha robh btaichean ag iasgach aig Rghadal ann a shin matha. S dcha gun robh iad ga iasgach aig tr mr ach bha siud aig Rghadal. Bha e a tighinn ann aig an aon m a h-uile bliadhna...an trosg a bha sin.

 

JMD: Agus ciamar a bha a bhliadhna ag obair matha, can o thoiseach na bliadhna suas gu deireadh na bliadhna? An robh sibh ag iasgach airson rudan eadar-dhealaichte?

 

KMK: O bha. S ann an-drsta timcheall air September tha mi a smaoineachadh...October, November, December...December s January s February...sin na mosan a bfherr a bh aig an sgadan...nuair a bha i a fs dorcha luath. Bha an sgadan an uair sin. Nise as t-samhradh s e either na prawns no na creachain. Bha feadhainn aig na prawns agus feadhainn aig na creachain. Bha sin bho sguireadh sibh ann am March, April s bhiodh iad an uair sin gan toirt air tr airson am peantadh. Bhiodh iad ullamh gam peantadh a h-uile bliadhna mu Mhay s bha d an uair sin a dol chun a phrawn gun tigeadh m an sgadain a-rithist sa gheamhradh.

 

JMD: S bhiodh sibh gam peantadh uair sa bhliadhna?

 

KMK: O bha. A h-uile biadhna bha d gam peantadh. Bha d gan cur air tr an seo fhin...Bha an criubha air fad timcheall orra gam peantadh. O bha d air an cumail math...O s e eathraichean matha a bh annta. Chaidh 1,2,3,4...5. Chaidh cig dha na h-eathraichean an seo a thogail ann an Giorbhan tha mi smaoineachadh.

 

Chaidh cig a seo a thogail ann an Giorbhan tha mi smaoineachadh.

 

JMD: C s an tinig an t-eathar a bh agaibh fhin?

 

KMK: Giorbhan.

 

JMD: An dfhuair sibh r i?

 

KMK: Fhuair. Brand new from the stock.

 

JMD: D cho mr s a bha i?

 

KMK: Tr fichead troigh.

 

JMD: Tha sin mr. Sin a Village Maid?

 

KMK: Aidh. Bha d an uair sin...s e 38,000 a bha na h-eathraichean ud an uair sin. Nam biodh sibh dol gan togail an-diugh bhiodh iad millean not. Faisg air millean not.

 

JMD: An e sin a chiad eathar a bhagaibh dhuibh fhin?

 

KMK: S e.

 

JMD: C robh sibh ga reic matha, an t-iasg?

 

KMK: Sternabhagh.

 

JMD: Sternabhagh an-cmhnaidh?

 

KMK: Uill nuair a bha an sgadan a dol bhiomaid a dol a Mhalaig s Ulapul s ige. Nam biodh sibh ag obair aig deas air an trawl cuideachd bhiodh sibh a reic ann am Malaig. Nise cha robh factaraidh Bharraigh air tiseachadh an uair ud idir nuair a bha sinne ag obair. [...]

 

S e sin iasgach eile a bh ann a sheo dreis ach cha robh e fada ann, am pout. pout...Norwegian pout. O bha e terrible.

 

JMK: O an sabh!

 

KMK: O bha e terrible. Sand eels cuideachd. Tha iad a cumail a-mach nach robh e mat a bhith ag iasgach nan sand eels nas motha.

 

JMD: A food chain s a h-uile cil. [...]

 

JMK: S e lithean matha a bha sin.

 

KMK: Chan eil fhios am d chanadh na cailleachan mun t-salmon nam biodh iad be!

 

JMD: Chan eil fhios am! Nuair a bha sibh ag iasgach an uair ud, co mheud criubha a bha sa Village Maid?

 

KMK: Sia. Sianar a chriubha.

 

JMD: Sianar.

 

KMK: Sianar a chriubha. Bhiodh sianar an-cmhnaidh ann all the year round. Nam biodh sianar ann bhiodh iad a cumail an t-sianar aig na prawns cuideachd. Chan eil an-diugh sna h-eathraichean ach dithis. Chan eil an obair an-diugh ann. S e an taileadh a bha siud. S e taileadh nam prawns a bu mhiosa dhut. Bha job air an taileadh a bha siud.

 

JMD: Ciamar a bha sibh a roinn an airgid?

 

KMK: Bha percentage a dol chun an eathair. Bha an toiseach fuel agus am biadh agus na h-expenses air a chumail s. Saoilidh gur e 35% a bha a dol chun an eathair agus an crr ...Bha iad a danamh cosnadh math. Tha cuimhn am ann a sheo aon oidhche chaidh aona bhalach a-mach an ite mo bhrthair. Bha sin ag obair air an sgadan....[...] Chaidh am balach sin a-mach aon oidhche agus fhuair e 720 airson an aon oidhche. Fhuair e 720. Bha na tr againn ln. Sin mar a bha. Nam faigheadh sibh ln nan eathraichean...

 

JMD: Bha tr eathraichean ag obair cmhla?

 

KMK: Bha.

 

JMD: S bha a h-uile duine a faighinn sin?

 

KMK: Bha. Nam faigheadh aon duine e gheibheadh an crr e.

 

JMD: S e airgead mr a bha sin.

 

KMK: S e san lath ud.

 

JMD: Fis an-diugh fhin tha e gl mhath sin fhaighinn ann an latha!

 

JMK: Of course a ghaoil, tha.

 

KMK: Nan amaiseadh sibh an-drsta a dhol a Sternabhagh agus prs mhath fhaighinn air...s e crann air an robh iad ga reic...fhios agad...ceithir basgaidean.

 

JMD: Feumaidh sibh innse dhomh mun a seo a-nis...mar a bha iad ga thomhais.

 

KMK: S e ceithir basgaidean, crann.

 

JMD: S d cho mr s a bhiodh a bhasgaid?

 

KMK: Cha robh ach...

 

JMK: Basgaidean mnadh.

 

KMK: S e basgaidean cane a bhannta.

 

JMK: Thid mise a dhiarraidh basgaid dhut.

 

KMK: Sin a size a bh annta an car irde. Bha ceithir aca sin a dol dhan chrann sgadain.

 

JMD: Ceithir dhiubh sin sin crann?

 

KMK: Nam biodh 100 crann agaibh bhiodh 400 basgaid agaibh. Nam biodh 200 crann agaibh bhiodh 800 basgaid agaibh....[...] Nise uaireannan s dcha gum faigheadh sibh 20 an crann can, air an sgadan agus nam biodh 200 crann agaibh sin 4000 airson an aon eathar airson an aon eathar ...airson an aon seot. Nise bha 6 crainn a dol chun an tunna...more or less average. 6 crans to the tonne.

 

JMD: Bhiodh an deagh chuid sgadain ann am basgaid matha?

 

KMK: Bha e a dependeadh. Tha an sgadan varying ann an sizes.

 

JMD: Tha.

 

KMK: Bha lochan ann agus bha sibh a faighinn sgadan na bfherr ann na gheibheadh sibh ann an lochan eile. S dcha aig m raid dhan bhliadhna. Sgadan an t-samhraidh an-drsta bha e mr, mr. ....

 

Sin rud eile a bha iad a danamh as t-samhradh bhiodh iad a bogsadh an sgadain. Bhiodh bogsaichean aca oir cha robh e a glidheadh s bhiodh iad ga bhogsadh.

 

JMD: Le deigh?

 

KMK: Cha robh iad a cur deigh idir air ach dreach ga bhogsadh agus o bha na btaichean mra tha mi creidsinn ach na h-eathraichean beaga cha robh rm agaibh ann...bha e a cumail na bfherr. Bha feadhainn aca ...bheireadh e leis barrachd air basgaid, am bogsa. O bha job air a bhogsadh a bha sin nuair a bha sibh ag obair anns na tuill aca...bha sibh a bogsadh ceithir fichead crann.

 

KMK: Brthair John Norman MacSween bha e na mhinistear sna Gorbals ann an Glaschu ...o d a ghrin a bh agamsa nuair a bha e a tighinn dhachaigh. A h-uile feasgar bhiodh e a-nuas s a dol a-mach a dhiasgach. Cha tigeadh e dhachaigh gu siorraidh ged a bhiodh e muigh gu...

 

Bhithinnsa a toirt dha hand dha thoirt a-nuas ach bhithinn ga fhgail ann a shiud air a chladach. Bhiodh e a slaodadh suas dhachaigh ann a shiud agus a gearradh an isg s ga shailleadh...bhiodh na bogsaichean aige a falbh a-mach gu na cailleachan sna Gorbals leis s ga thoirt dhaibh.

 

Bha cuideachd iasgach nan ln mhra a dol ann a sheo cuideachd...s e iasgach nan ln mhra a chanadh iad riutha...[...] s dcha gum biodh iad a falbh a-mach as t-earrach ann a seo s gan cur a-muigh air na bancannan...am banca deas a-muigh an seo...bh e math, math air iasgach...rubha eile agus a-mach beul Gresabhagh agus a-mach a Ghil a Tuath...bhiodh iad a faighinn trosg s easgannan s langa...o bha iad a faighinn iasgach mr leotha...bha sin a dol cuideachd aig na h-eathraichean a bhaann sna early fifties agus late forties...bhiodh iad gam biadhach le sgadan...drna leth an sgadain a dol air an dubhan agus bhiodh iad gam fgail a-muigh fad na h-oidhche...s a dol thuca sa mhadainn...o tha cuimhn agamsa bha mathair a-muigh anns a Mharia...eathar a bhaig MacLeod nuair a bha iad a dol chun an Tairbeart...ferry a bhinnte... bha iad ag obair air an Tairbeart aon gheamhradh leatha...bhad ag obair air na ln mhr a bhliadhn ud...o bha an t-iasg pailt...bha an trosg beautiful...bha iad ga sgoltadh agus bha an t-iasg cho geal ris a phipear...driubhas bha d ga ithe agus ceann gropaig...o

 

JMK: O s e bha math.

 

KMK: O bha an t-iasg ud fresh...bha iasg an dubhain fresh co-dhi. Bha iad ag obair air a sin bliadhnaichean.

 

JMD: Ciamar a-nis a bha an latha a dol seachd dhuibh air brd? Cuin a bha sibh a tiseachadh anns a mhadainn agus d an routine a bh agaibh?

 

KMK: Aig an sgadan bha sibh a dol fad na h-oidhche...

 

JMD: An ann air an oidhche a bu mhotha a bha sibh?

 

KMK: S ann. Bhithinnsa a dol dhan taigh-chuibhle nuair a dhfhalbhainn s a seo s bhithinn ann uaireannan gu seachd uaireann sa mhadainn. Straight through the night mura deidheadh tu sos a ghabhail na teatha...cupa teatha...O bha uaireannan fada ann...

 

JMK: Cha bhiodh sibh a falbh gu sia uaireann as t-oidhche fhios agad?

 

JMD: O seadh.

 

KMK: Dreach nuair a bha an oidhche a tighinn...ach nuair a bha sibh a falbh gu ite a bha pos s. Ach bha siud fad na h-oidhche...ach leis a phrawn bha sibh uaireannan a dol dhan leabaidh s bha sibh an ird air ais aig half past three...

 

...ach bhithinnsa a dol dhan leabaidh cho luath s a tharraingeamaid an lon air an oidhche..bhiodh na balaich ag obair...bhithinnsa a dol air watch nam nrachd s bhiodh na balaich a dol gu h-seal...sin mar a bha.

 

JMD: S bha leapannan air brd?

 

KMK: O bha accommodation snog againn. Bha sia leapannan s cooker s toilet s a h-uile cil. Bha accommodation math annta...ach a-nise na feadhainn mu dheireadh a chaidh a dhanamh ann a sheo s ann aft a bha an accommodation annta...shos anns an deireadh aca... Bha iad sin fada na bu chomhfhurtaile...bha an accommodation m-chomhfhurtail anns a toiseach aca...bha e fada na bu chomhfhurtaile anns an deireadh aca...

 

JMD: S dhfheumadh cuideigin a bhith air watch an-cmhnaidh?

 

KMK: O bha cuideigin air watch an-cmhnaidh. Bha e fada a watch a bha siud air a phrawn anns na madainnean. Bhiodh iad a tbhadh son ceithir uaireannan a thde. Bha sibh na ur h-nrachd shuas. [...]

 

JMD: Agus am biodh sibh a cadal tron latha matha?

 

KMK: O bha, nam biodh tu air a Ringnet tron oidhche bha thu a dol innte dreiseagan tron latha, bhiodh. [...]

 

JMD: D cho fada a-muigh s a bhiodh sibh a dol?

 

KMK: O chan robh sinne ag obair air a phrawn ach a-mach aig...bhiomaid ag obair thall aig an Str ann a shiud...sin a bfhaide a bhiodh sinne a dol... agus suas aig na Hillies aig Ceann Bharraigh...bha sin an deagh splaoid s...Bha e mu ochd uaireann a thde no naoi uaireann a thde s a seo...

 

JMD: S am biodh sibh a dol a-mach chun an Eilein Sgtheanaich cuideachd?

 

KMK: Bha iad ag obair a-null a sin cuideachd.

 

JMD: D cho fada deas s a bhiodh sibh a dol?

 

KMK: Ceann Bharraigh agus ag obair a-null gu Tiriodh. BHa sinn ag obair air a chreachan aig Banca Cholla...Coll Bank. Bha sinn shos ag obair air a chreachan a-mach s an ban... sos chun a Sound of Jura ann a shin...

 

JMD: Am biodh sibh a dol a-mach gu ruige Hiort uair sam bith?

 

KMK: Cha robh sinn a dol a-mach dhan a sin idir. S e gl bheag de dhiasgach a bha sinn a danamh air an taobh sin. [...]

 

 

DISK ENDS